10. sınıf Coğrafya: Doğal Sistemler ve Süreçler
Yeryüzü şekilleri tektonik hareketlerle ve dış kuvvetlerin aşındırma-biriktirme süreçleriyle oluşur. Kayaç ve iklim özellikleri bu süreçlerin etkisini değiştirir.
Nasıl çalışmalı?
Önce şekli oluşturan süreci belirleyin. Aşınma ile birikimi ayırın; tek bir görüntüden süreç hızı ya da kesin oluşum süresi çıkarmayın.
Hazır örneklerin kapsamı
Seçilen soruların ilişkili olduğu hedefler: Yerkürenin tektonik yapısını çözümleyebilme / Yeryüzü şekillerinin oluşumunda etkili olan aşınma ve çözünme süreçleri ile iklim ve kayaç özellikleri arasındaki ilişkileri yapılandırabilme / Yeryüzü şekillerinin oluşumunu aşınım ve birikim süreçleri açısından çözümleyebilme Bu hedeflerin bütün uygulama ve performans boyutları bu örneklerle ölçülmez.
İlgili kazanımlar
- COĞ.10.3.1 Yerkürenin tektonik yapısını çözümleyebilme
- COĞ.10.3.2 Yeryüzü şekillerinin oluşumunda etkili olan aşınma ve çözünme süreçleri ile iklim ve kayaç özellikleri arasındaki ilişkileri yapılandırabilme
- COĞ.10.3.3 Yeryüzü şekillerinin oluşumunu aşınım ve birikim süreçleri açısından çözümleyebilme
- COĞ.10.3.4 Yeryüzü şekillerinin oluşumunda doğal süreçlerin etkilerini saha/sanal saha çalışmalarıyla araştırabilme
- COĞ.10.3.5 Yakın çevresindeki yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşimi sorgulayabilme
Çözümlü örnekler
Örnek 1
Aşağıda iki levha arasındaki bir sınırın şematik ve ölçeksiz kesiti verilmiştir; oklar levhaların hareket yönünü gösterir. Bu sınırla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur? I. Okyanusal kabuk manto içine dalar. II. Volkanik ada yayı oluşur. III. Bu sınır boyunca depremler görülür. 
- A)II ve III
- B)I ve II
- C)I, II ve III
- D)I ve III
- E)Yalnız II
Çözümü ve cevabı göster
↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.
1. Adım (Coğrafya: veri ve çıkarım): Okların yönü ve kabuk türleri sınırın türünü belirler.
2. Adım (Coğrafya: veri ve çıkarım): İfade, bu sınır türünde oluşan süreç ve yer şekilleriyle karşılaştırılır.
3. Adım (Coğrafya: veri ve çıkarım): İfade, bu sınır türünde oluşan süreç ve yer şekilleriyle karşılaştırılır.
4. Adım (Coğrafya: veri ve çıkarım): İfade, bu sınır türünde oluşan süreç ve yer şekilleriyle karşılaştırılır.
5. Adım (Coğrafya: veri ve çıkarım): Doğru ifadeler birlikte seçilir.
Cevap
I ve III
Örnek 2
Aşağıda bir ayrışma süreci tanımlanmıştır. Bu süreç hangi kavramla ifade edilir? Süreç: Bünyesinde kil bulunan kayacın tekrar tekrar ıslanıp kurumasıyla parçalanması.
- A)kavlama
- B)tuz çatlaması
- C)biyolojik ayrışma
- D)sıcaklık farkı çatlaması
- E)ıslanma-kuruma çatlaması
Çözümü ve cevabı göster
↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.
1. Adım (Coğrafya: veri ve çıkarım): Tanımdaki etken, ayrışma türünü belirler.
Cevap
ıslanma-kuruma çatlaması
Örnek 3
Şu iki yer şeklinin oluşumunda aynı dış etken başlıca rolü oynamıştır: sandur; drumlin. Bu dış etken hangisidir?
- A)dalga ve akıntılar
- B)akarsular ve sel suları
- C)yer altı suyu ve çözünme
- D)rüzgârlar
- E)buzullar
Çözümü ve cevabı göster
↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.
1. Adım (Coğrafya: veri ve çıkarım): İki yer şeklini oluşturan ortak süreç belirlenir.
2. Adım (Coğrafya: veri ve çıkarım): Bu süreç, ilgili dış etkenin şekillendirme biçimidir.
Cevap
buzullar
Sık yapılan hatalar
- Benzer görünümlü bütün yer şekillerini aynı kuvvete bağlamak.
Uygulama ve etkinlik sınırları
Hazır sorular verilen metin, veri ve varsa haritanın yorumlanmasını kapsar. Saha gözlemi, gerçek veri toplama, harita üretimi ve etkileşimli CBS uygulaması bu sayfalarda tamamlanmış sayılmaz.