ZenOkul

12. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı: Hikâye

Hikâye ünitesinde olayın, anlatıcı bakışının ve kişilerin metnin anlamına katkısı incelenir. Olayı özetlemek ile anlatımın etkisini açıklamak farklı çalışmalardır.

Nasıl çalışmalı?

Anlatıcının neyi bildiğini ve okura hangi ayrıntıları aktardığını bulun. Olay, tema ve anlatım tekniğiyle ilgili yorumları ayrı kanıtlara bağlayın.

Hazır örneklerin kapsamı

Seçilen soruların ilişkili olduğu hedefler: Metinde geçen kelime ve kelime gruplarının anlamlarını tespit eder. / Metni yorumlar. / Metinlerden hareketle dil bilgisi çalışmaları yapar. Bu hedeflerin bütün uygulama ve performans boyutları bu örneklerle ölçülmez.

İlgili kazanımlar

  • A.2.1 Metinde geçen kelime ve kelime gruplarının anlamlarını tespit eder.
  • A.2.2 Metnin türünün ortaya çıkışı ve tarihsel dönem ile ilişkisini belirler.
  • A.2.3 Metnin tema ve konusunu belirler.
  • A.2.4 Metindeki çatışmaları belirler.
  • A.2.5 Metnin olay örgüsünü belirler.
  • A.2.6 Metindeki şahıs kadrosunun özelliklerini belirler.
  • A.2.7 Metindeki zaman ve mekânın özelliklerini belirler.
  • A.2.8 Metinde anlatıcı ve bakış açısının işlevini belirler.
  • A.2.9 Metindeki anlatım biçimleri ve tekniklerinin işlevlerini belirler.
  • A.2.10 Metnin üslup özelliklerini belirler.
  • A.2.11 Metinde millî, manevi ve evrensel değerler ile sosyal, siyasi, tarihî ve mitolojik ögeleri belirler.
  • A.2.12 Metinde edebiyat, sanat ve fikir akımlarının/anlayışlarının yansımalarını değerlendirir.
  • A.2.13 Metni yorumlar.
  • A.2.14 Yazar ile metin arasındaki ilişkiyi değerlendirir.
  • A.2.15 Türün ve dönemin/akımın diğer önemli yazarlarını ve eserlerini sıralar.
  • A.2.16 Metinlerden hareketle dil bilgisi çalışmaları yapar.

Çözümlü örnekler

Örnek 1

Aşağıdaki özgün kısa anlatının numaralı cümlelerinde tek tırnakla gösterilen sözleri inceleyiniz. Okulda bir okuma günü hazırlığı sürüyordu. I. Umut görüşünü gizlemedi; diğer görevlilerin önünde 'alenen' açıkladı. II. Nehir diğer hazırlıklara geçmeden 'evvela' notları ayırdı. III. Duru bütün afişleri inceledi; 'bilhassa' renk seçimi üzerinde durdu. IV. Deniz hazırlık boyunca hiç mola vermeden 'sürekli' afişleri boyadı. V. Asya görüşünü gizlemedi; bütün katılımcıların önünde 'açıkça' açıkladı. Bu bağlamlarda birbirine yakın anlamda kullanılan iki sözün numaralarını yazınız.
  • A)
    I ve III
  • B)
    II ve III
  • C)
    III ve IV
  • D)
    II ve IV
  • E)
    I ve V
Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Metindeki kanıt ve çıkarım): İşaretli söz, gerçekten kullanıldığı cümlenin bağlamıyla anlamlandırılır. Bag˘lam: Okulda bir okuma gu¨nu¨ hazırlıg˘ı su¨ru¨yordu.I. Umut go¨ru¨s¸u¨nu¨ gizlemedi; dig˘er go¨revlilerin o¨nu¨nde ’alenen’ ac¸ıkladı.⟹I: Topluluktan gizlemeden ac¸ıklama\begin{gathered}\text{Bağlam: Okulda bir okuma günü hazırlığı sürüyordu.}\\\text{I. Umut görüşünü gizlemedi; diğer görevlilerin önünde 'alenen' açıkladı.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{I: Topluluktan gizlemeden açıklama}
2. Adım (Metindeki kanıt ve çıkarım): İşaretli söz, gerçekten kullanıldığı cümlenin bağlamıyla anlamlandırılır. Bag˘lam: Okulda bir okuma gu¨nu¨ hazırlıg˘ı su¨ru¨yordu.II. Nehir dig˘er hazırlıklara gec¸meden ’evvela’ notları ayırdı.⟹II: Dig˘er is¸lerden o¨nce\begin{gathered}\text{Bağlam: Okulda bir okuma günü hazırlığı sürüyordu.}\\\text{II. Nehir diğer hazırlıklara geçmeden 'evvela' notları ayırdı.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{II: Diğer işlerden önce}
3. Adım (Metindeki kanıt ve çıkarım): İşaretli söz, gerçekten kullanıldığı cümlenin bağlamıyla anlamlandırılır. Bag˘lam: Okulda bir okuma gu¨nu¨ hazırlıg˘ı su¨ru¨yordu.III. Duru bu¨tu¨n afis¸leri inceledi; ’bilhassa’ renk sec¸imi u¨zerindedurdu.⟹III: Bir konuya o¨zel ag˘ırlık verme\begin{gathered}\text{Bağlam: Okulda bir okuma günü hazırlığı sürüyordu.}\\\text{III. Duru bütün afişleri inceledi; 'bilhassa' renk seçimi üzerinde}\\\text{durdu.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{III: Bir konuya özel ağırlık verme}
4. Adım (Metindeki kanıt ve çıkarım): İşaretli söz, gerçekten kullanıldığı cümlenin bağlamıyla anlamlandırılır. Bag˘lam: Okulda bir okuma gu¨nu¨ hazırlıg˘ı su¨ru¨yordu.IV. Deniz hazırlık boyunca hic¸ mola vermeden ’su¨rekli’ afis¸leri boyadı.⟹IV: Ara vermeden su¨rdu¨rme\begin{gathered}\text{Bağlam: Okulda bir okuma günü hazırlığı sürüyordu.}\\\text{IV. Deniz hazırlık boyunca hiç mola vermeden 'sürekli' afişleri boyadı.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{IV: Ara vermeden sürdürme}
5. Adım (Metindeki kanıt ve çıkarım): İşaretli söz, gerçekten kullanıldığı cümlenin bağlamıyla anlamlandırılır. Bag˘lam: Okulda bir okuma gu¨nu¨ hazırlıg˘ı su¨ru¨yordu.V. Asya go¨ru¨s¸u¨nu¨ gizlemedi; bu¨tu¨n katılımcıların o¨nu¨nde ’ac¸ıkc¸a’ac¸ıkladı.⟹V: Topluluktan gizlemeden ac¸ıklama\begin{gathered}\text{Bağlam: Okulda bir okuma günü hazırlığı sürüyordu.}\\\text{V. Asya görüşünü gizlemedi; bütün katılımcıların önünde 'açıkça'}\\\text{açıkladı.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{V: Topluluktan gizlemeden açıklama}
6. Adım (Metindeki kanıt ve çıkarım): Beş gerçek bağlamsal anlam karşılaştırılır; tek yakın çiftin iki numarası seçilir. I: Topluluktan gizlemeden ac¸ıklamaII: Dig˘er is¸lerden o¨nceIII: Bir konuya o¨zel ag˘ırlık vermeIV: Ara vermeden su¨rdu¨rmeV: Topluluktan gizlemeden ac¸ıklama⟹I ve V\begin{gathered}\text{I: Topluluktan gizlemeden açıklama}\\\text{II: Diğer işlerden önce}\\\text{III: Bir konuya özel ağırlık verme}\\\text{IV: Ara vermeden sürdürme}\\\text{V: Topluluktan gizlemeden açıklama}\end{gathered}\Longrightarrow \text{I ve V}
Cevap
I ve V

Örnek 2

Aşağıdaki özgün paragrafta ilk cümle eksiktir. [BOŞLUK] Bu sayede radyo salı günü yeniden kullanılabildi. O hafta onarılan tek eşya buydu ve onarımı yalnız Suna yaptı. Tek onarım pazartesi günü tamamlandı; Duru katılmadı. Paragrafın başındaki boşluğa, sonraki cümlelerin tamamıyla tutarlı olan tam bir cümle yazınız.
  • A)
    Suna pazartesi günü radyoyu onardı.
  • B)
    Suna pazartesi günü radyoyu onarmadı.
  • C)
    Duru pazartesi günü radyoyu onardı.
  • D)
    Suna pazartesi günü saati onardı.
  • E)
    Suna salı günü radyoyu onardı.
Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Metindeki kanıt ve çıkarım): Bu sayede ifadesi, sonraki kullanımın önceki eylemin sonucu olduğunu gösterir. Bu sayede radyo salı gu¨nu¨ yeniden kullanılabildi.⟹radyo; salı kullanım\text{Bu sayede radyo salı günü yeniden kullanılabildi.}\Longrightarrow \text{radyo; salı kullanım}
2. Adım (Metindeki kanıt ve çıkarım): Buydu göndermesi kullanım cümlesindeki eşyaya döner; tek sözü başka onarımı dışlar. O hafta onarılan tek es¸ya buydu; radyo; salı kullanım⟹Yalnız radyo\text{O hafta onarılan tek eşya buydu};\ \text{radyo; salı kullanım}\Longrightarrow \text{Yalnız radyo}
3. Adım (Metindeki kanıt ve çıkarım): Tek onarımı yapan kişi, katılmayan kişiden ve yalnız ifadesinden birlikte belirlenir. onarımı yalnız Suna yaptı; Duru katılmadı; Yalnız radyo⟹Onaran: Suna\text{onarımı yalnız Suna yaptı};\ \text{Duru katılmadı};\ \text{Yalnız radyo}\Longrightarrow \text{Onaran: Suna}
4. Adım (Metindeki kanıt ve çıkarım): Tek onarımın nesnesi korunur; tamamlanma günü açık zaman ifadesinden bulunur. Tek onarım pazartesi gu¨nu¨ tamamlandı; Yalnız radyo⟹Onarım: pazartesi\text{Tek onarım pazartesi günü tamamlandı};\ \text{Yalnız radyo}\Longrightarrow \text{Onarım: pazartesi}
5. Adım (Metindeki kanıt ve çıkarım): Birbirini izleyen bu iki günde onarımın bitişi yeniden kullanımdan öncedir. Onarım: pazartesi; radyo; salı kullanım⟹O¨nce onarım\text{Onarım: pazartesi};\ \text{radyo; salı kullanım}\Longrightarrow \text{Önce onarım}
6. Adım (Metindeki kanıt ve çıkarım): Kişi, tek eşya, olumlu onarım ve önceki gün koşullarını birlikte sağlayan tam önerme kurulur. Yalnız radyo; Onaran: Suna; Onarım: pazartesi; O¨nce onarım⟹Suna pazartesi gu¨nu¨ radyoyu onardı.\text{Yalnız radyo};\ \text{Onaran: Suna};\ \text{Onarım: pazartesi};\ \text{Önce onarım}\Longrightarrow \text{Suna pazartesi günü radyoyu onardı.}
Cevap
Suna pazartesi günü radyoyu onardı.

Örnek 3

Her cümlede soldan ilk virgülü dikkate alınız. Referans: Suna, kulüp başkanı, zarfı aldı. I. Ece, sergi görevlisi, silgiyi seçti. II. Deniz kart, silgi ve dergi aldı. III. Duru kalem, kitap ve zarf aldı. IV. Ada dergi, zarf ve silgi getirdi. V. Can silgi, dergi ve kitap seçti. Referanstaki ilk virgülle aynı işlevde kullanılan ilk virgülü içeren aday cümleyi tam olarak yazınız.
  • A)
    Ada dergi, zarf ve silgi getirdi.
  • B)
    Deniz kart, silgi ve dergi aldı.
  • C)
    Duru kalem, kitap ve zarf aldı.
  • D)
    Can silgi, dergi ve kitap seçti.
  • E)
    Ece, sergi görevlisi, silgiyi seçti.
Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Metindeki kanıt ve çıkarım): 'kulüp başkanı' çıkarıldığında 'Suna zarfı aldı.' kalır; ilk virgül bu ara açıklamayı açar. Her cu¨mlede soldan ilk virgu¨lu¨ dikkate alınız.Referans: Suna, kulu¨p bas¸kanı, zarfı aldı.⟹Referans: Ara so¨zu¨ ayırma\begin{gathered}\text{Her cümlede soldan ilk virgülü dikkate alınız.}\\\text{Referans: Suna, kulüp başkanı, zarfı aldı.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{Referans: Ara sözü ayırma}
2. Adım (Metindeki kanıt ve çıkarım): 'sergi görevlisi' çıkarıldığında 'Ece silgiyi seçti.' kalır; ilk virgül bu ara açıklamayı açar. Her cu¨mlede soldan ilk virgu¨lu¨ dikkate alınız.I. Ece, sergi go¨revlisi, silgiyi sec¸ti.⟹I: Ara so¨zu¨ ayırma\begin{gathered}\text{Her cümlede soldan ilk virgülü dikkate alınız.}\\\text{I. Ece, sergi görevlisi, silgiyi seçti.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{I: Ara sözü ayırma}
3. Adım (Metindeki kanıt ve çıkarım): 'kart', 'silgi' ve 'dergi' aynı 'aldı' yüklemine bağlı eş görevli nesnelerdir; ilk virgül 'kart' ile 'silgi' arasındadır. Her cu¨mlede soldan ilk virgu¨lu¨ dikkate alınız.II. Deniz kart, silgi ve dergi aldı.⟹II: Es¸ go¨revli so¨zcu¨kleri ayırma\begin{gathered}\text{Her cümlede soldan ilk virgülü dikkate alınız.}\\\text{II. Deniz kart, silgi ve dergi aldı.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{II: Eş görevli sözcükleri ayırma}
4. Adım (Metindeki kanıt ve çıkarım): 'kalem', 'kitap' ve 'zarf' aynı 'aldı' yüklemine bağlı eş görevli nesnelerdir; ilk virgül 'kalem' ile 'kitap' arasındadır. Her cu¨mlede soldan ilk virgu¨lu¨ dikkate alınız.III. Duru kalem, kitap ve zarf aldı.⟹III: Es¸ go¨revli so¨zcu¨kleri ayırma\begin{gathered}\text{Her cümlede soldan ilk virgülü dikkate alınız.}\\\text{III. Duru kalem, kitap ve zarf aldı.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{III: Eş görevli sözcükleri ayırma}
5. Adım (Metindeki kanıt ve çıkarım): 'dergi', 'zarf' ve 'silgi' aynı 'getirdi' yüklemine bağlı eş görevli nesnelerdir; ilk virgül 'dergi' ile 'zarf' arasındadır. Her cu¨mlede soldan ilk virgu¨lu¨ dikkate alınız.IV. Ada dergi, zarf ve silgi getirdi.⟹IV: Es¸ go¨revli so¨zcu¨kleri ayırma\begin{gathered}\text{Her cümlede soldan ilk virgülü dikkate alınız.}\\\text{IV. Ada dergi, zarf ve silgi getirdi.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{IV: Eş görevli sözcükleri ayırma}
6. Adım (Metindeki kanıt ve çıkarım): 'silgi', 'dergi' ve 'kitap' aynı 'seçti' yüklemine bağlı eş görevli nesnelerdir; ilk virgül 'silgi' ile 'dergi' arasındadır. Her cu¨mlede soldan ilk virgu¨lu¨ dikkate alınız.V. Can silgi, dergi ve kitap sec¸ti.⟹V: Es¸ go¨revli so¨zcu¨kleri ayırma\begin{gathered}\text{Her cümlede soldan ilk virgülü dikkate alınız.}\\\text{V. Can silgi, dergi ve kitap seçti.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{V: Eş görevli sözcükleri ayırma}
7. Adım (Metindeki kanıt ve çıkarım): Referansın 'Ara sözü ayırma' göreviyle yalnız I. adayın görevi eşleşir; bu adayın tam cümlesi seçilir. Referans: Ara so¨zu¨ ayırmaI: Ara so¨zu¨ ayırmaII: Es¸ go¨revli so¨zcu¨kleri ayırmaIII: Es¸ go¨revli so¨zcu¨kleri ayırmaIV: Es¸ go¨revli so¨zcu¨kleri ayırmaV: Es¸ go¨revli so¨zcu¨kleri ayırmaI. Ece, sergi go¨revlisi, silgiyi sec¸ti.II. Deniz kart, silgi ve dergi aldı.III. Duru kalem, kitap ve zarf aldı.IV. Ada dergi, zarf ve silgi getirdi.V. Can silgi, dergi ve kitap sec¸ti.⟹Ece, sergi go¨revlisi, silgiyi sec¸ti.\begin{gathered}\text{Referans: Ara sözü ayırma}\\\text{I: Ara sözü ayırma}\\\text{II: Eş görevli sözcükleri ayırma}\\\text{III: Eş görevli sözcükleri ayırma}\\\text{IV: Eş görevli sözcükleri ayırma}\\\text{V: Eş görevli sözcükleri ayırma}\\\text{I. Ece, sergi görevlisi, silgiyi seçti.}\\\text{II. Deniz kart, silgi ve dergi aldı.}\\\text{III. Duru kalem, kitap ve zarf aldı.}\\\text{IV. Ada dergi, zarf ve silgi getirdi.}\\\text{V. Can silgi, dergi ve kitap seçti.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{Ece, sergi görevlisi, silgiyi seçti.}
Cevap
Ece, sergi görevlisi, silgiyi seçti.

Sık yapılan hatalar

  • Olay örgüsünü sıralamayı hikâyenin bütün yönlerini çözümlemek saymak.

Uygulama ve etkinlik sınırları

Örnekler metin ve kurmaca durumlar üzerinde sınırlı okuma ve yorumlama görevleridir. Dinleme, izleme, sözlü sunum, yaratıcı yazma ve performans ürünleri bu sorularla tamamlanmış sayılmaz.

Çalışmaya devam edin

Öğrenci alanında çalışÖğretmen alanında hazırla
Sınıf konularına dön