10. sınıf Tarih: Türkistan’dan Türkiye’ye (1040-1299)
1040–1299 arasındaki Türk tarihini çalışırken devletleşme, göç ve Anadolu'daki değişimler birlikte incelenir. Bir savaşın sonucu ile uzun süreli toplumsal dönüşüm farklı ölçeklerde açıklanır.
Nasıl çalışmalı?
Önce olayın tarihini ve taraflarını belirleyin. Anadolu'ya yerleşme, kurumlaşma ve kültürel etkileşimle ilgili bilgileri ayrı başlıklarda toplayıp aralarındaki ilişkiyi kurun.
Hazır örneklerin kapsamı
Seçilen soruların ilişkili olduğu hedefler: Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte 1040-1299 yılları arasında meydana gelen önemli askerî mücadelelerin Türk tarihinin seyrine etkilerini karşılaştırabilme / Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türklerde devlet ve ordu teşkilatında meydana gelen değişim ve sürekliliği yorumlayabilme / Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türklerin sosyoekonomik faaliyetleri ile yerleşme ve şehirleşme anlayışları arasındaki ilişkiyi sorgulayabilme Bu hedeflerin bütün uygulama ve performans boyutları bu örneklerle ölçülmez.
İlgili kazanımlar
- TAR.10.1.1 Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte 1040-1299 yılları arasında meydana gelen önemli askerî mücadelelerin Türk tarihinin seyrine etkilerini karşılaştırabilme
- TAR.10.1.2 Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türklerde devlet ve ordu teşkilatında meydana gelen değişim ve sürekliliği yorumlayabilme
- TAR.10.1.3 Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türklerin sosyoekonomik faaliyetleri ile yerleşme ve şehirleşme anlayışları arasındaki ilişkiyi sorgulayabilme
- TAR.10.1.4 Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türk-İslam medeniyetinde bilim, kültür, eğitim ve sanat alanlarında meydana gelen gelişmeleri Anadolu’nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecine etkisi açısından değerlendirebilme
Çözümlü örnekler
Örnek 1
Aşağıda 1040-1299 yılları arasında Türk tarihinin seyrini etkileyen bazı gelişmeler verilmiştir. Bu gelişmelerin eskiden yeniye doğru sıralanışı hangisidir? I. Haçlıların İstanbul'u işgal etmesi. II. Birinci Haçlı Seferi'ndeki Dorileon Savaşı. III. Miryokefalon Savaşı. IV. Dandanakan Savaşı.
- A)III - I - II - IV
- B)IV - I - III - II
- C)I - IV - III - II
- D)IV - II - III - I
- E)III - IV - II - I
Çözümü ve cevabı göster
↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.
1. Adım (Tarih: kanıt ve çıkarım): Her gelişmenin yılı belirlenir: Haçlıların İstanbul'u işgal etmesi 1204; Birinci Haçlı Seferi'ndeki Dorileon Savaşı 1097; Miryokefalon Savaşı 1176; Dandanakan Savaşı 1040.
2. Adım (Tarih: kanıt ve çıkarım): Yıllar küçükten büyüğe dizilir ve gelişmelerin numaraları bu sırayla yazılır.
Cevap
IV - II - III - I
Örnek 2
Türk-İslam devletlerinde görev yapan bir devlet görevlisi kendini şöyle tanıtıyor: “Türkiye Selçuklu Devleti'nde ikta arazilerinin kayıtlarını tutarım. Menşur ve beratları hazırlayıp dağıtırım.” Bu görevli kimdir?
- A)Emir-i dad
- B)Kadılkudat
- C)Amid
- D)Pervane
- E)Melik
Çözümü ve cevabı göster
↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.
1. Adım (Tarih: kanıt ve çıkarım): Görevlinin hangi devlette ve hangi alanda görev yaptığı belirlenir.
2. Adım (Tarih: kanıt ve çıkarım): Bu görevi yürüten görevliye Pervane denir.
Cevap
Pervane
Örnek 3
Selçuklu Dönemi'nin sosyoekonomik hayatıyla ilgili bir kavrama ait şu bilgiler verilmiştir: Devlete ait bir bölgenin vergisini toplama hakkının maaşa karşılık bir askere ya da memura verilmesidir. Gelirini alan kişi karşılığında savaşa hazır asker beslemiştir. Bu bilgiler hangi kavrama aittir?
- A)Kervansaray
- B)Dihkan
- C)Ahilik
- D)İkta
- E)Vakıf
Çözümü ve cevabı göster
↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.
1. Adım (Tarih: kanıt ve çıkarım): Bilgilerdeki kurum, kişi ve uygulamalar kavramın ayırt edici özelliğini gösterir.
2. Adım (Tarih: kanıt ve çıkarım): Bu özellik İkta kavramına aittir.
Cevap
İkta
Sık yapılan hatalar
- Tek bir askerî başarıyı bütün yerleşme ve devletleşme sürecinin tek nedeni saymak.
Uygulama ve etkinlik sınırları
Tarih soruları kaynak yorumlama, kronoloji ve gerekçeli ilişki kurma çalışmalarıdır. Arşiv araştırması, saha gezisi, sözlü tarih görüşmesi ve sınıf tartışmasının yerine geçmez.