10. sınıf Tarih: Beylikten Devlete Osmanlı (1299-1453)
Osmanlı'nın beylikten devlete geçişi, genişleyen topraklar kadar yönetim ve toplumsal örgütlenmedeki değişimlerle anlaşılır. Kurumları, ihtiyaç duyuldukları dönem içinde değerlendirmek gerekir.
Nasıl çalışmalı?
Bir kurumun işlevini, çözdüğü ihtiyacı ve sonuçlarını ayırın. Verilen olayın 1299–1453 bağlamıyla uyumunu kontrol ederek fetih ile kalıcı yönetim arasındaki ilişkiyi açıklayın.
Hazır örneklerin kapsamı
Seçilen soruların ilişkili olduğu hedefler: Osmanlı Devleti’nin kuruluşuna dair farklı görüşleri tartışabilme / 1299-1453 yılları arasında Osmanlı Devleti’nin Anadolu ve Rumeli’de gerçekleştirdiği siyasi ve askerî mücadeleleri yorumlayabilme / Osmanlı Devleti’nin ordu, hukuk ve toprak sistemi ile devletleşme süreci arasındaki ilişkiyi çözümleyebilme Bu hedeflerin bütün uygulama ve performans boyutları bu örneklerle ölçülmez.
İlgili kazanımlar
- TAR.10.2.1 Osmanlı Devleti’nin kuruluşuna dair farklı görüşleri tartışabilme
- TAR.10.2.2 1299-1453 yılları arasında Osmanlı Devleti’nin Anadolu ve Rumeli’de gerçekleştirdiği siyasi ve askerî mücadeleleri yorumlayabilme
- TAR.10.2.3 Osmanlı Devleti’nin ordu, hukuk ve toprak sistemi ile devletleşme süreci arasındaki ilişkiyi çözümleyebilme
- TAR.10.2.4 Osmanlı Devleti’nin fethettiği topraklarda kalıcı olabilmek için izlediği politikaları sorgulayabilme
- TAR.10.2.5 Osmanlı Devleti’nin ilim ve irfan geleneğinin oluşmasında şehir, kurum ve şahsiyetlerin etkilerine dair fikirler üretebilme
Çözümlü örnekler
Örnek 1
Aşağıda tarihçilerin Osmanlı Devleti'nin kuruluşuna dair görüşlerinden kısa özetler verilmiştir. Bu özetlerden hangileri Gibbons'ın görüşüne aittir? I. Batı Anadolu limanlarında canlanan uluslararası ticaret kuruluşu etkileyen çerçevelerdendir. II. Osman Bey'in aşireti Söğüt'teki ilk döneminde Müslüman değildi. III. Osmanlı adı ayrı bir ırkı değil, bir hanedanı ifade eder.
- A)I ve II
- B)Yalnız III
- C)Yalnız II
- D)Yalnız I
- E)I ve III
Çözümü ve cevabı göster
↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.
1. Adım (Tarih: kanıt ve çıkarım): Bu görüş İnalcık tarafından ileri sürülmüştür.
2. Adım (Tarih: kanıt ve çıkarım): Bu görüş Gibbons tarafından ileri sürülmüştür.
3. Adım (Tarih: kanıt ve çıkarım): Bu görüş Köprülü tarafından ileri sürülmüştür.
4. Adım (Tarih: kanıt ve çıkarım): Gibbons tarafından ileri sürülen görüşler birlikte seçilir.
Cevap
Yalnız II
Örnek 2
Osmanlı Devleti'nin 1299-1453 yılları arasında Anadolu ve Rumeli'de yaşadığı aşağıdaki gelişmelerin eskiden yeniye doğru sıralanışı hangisidir? I. Birinci Kosova Savaşı. II. İznik'in fethi. III. Fetret Devri'nin sona ermesi. IV. Bursa'nın fethi.
- A)III - II - I - IV
- B)IV - II - I - III
- C)IV - III - I - II
- D)I - II - III - IV
- E)II - I - IV - III
Çözümü ve cevabı göster
↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.
1. Adım (Tarih: kanıt ve çıkarım): Her gelişmenin tarihi belirlenir.
2. Adım (Tarih: kanıt ve çıkarım): Tarihler eskiden yeniye dizilir ve gelişmelerin numaraları bu sırayla yazılır.
Cevap
IV - II - I - III
Örnek 3
Osmanlı ordusunda yer alan bir askerî birlikle ilgili şu bilgiler verilmiştir: Yeniçerilerin silahlarını ve savaş malzemelerini yapar, bakımını sağlar. Bu birlik hangisidir?
- A)Akıncı
- B)Kapıkulu süvarisi
- C)Cebeci
- D)Topçu
- E)Top arabacısı
Çözümü ve cevabı göster
↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.
1. Adım (Tarih: kanıt ve çıkarım): Birliğin görevi ve ayırt edici özelliği belirlenir.
2. Adım (Tarih: kanıt ve çıkarım): Bu görevi yürüten birlik Cebeci olarak adlandırılır.
Cevap
Cebeci
Sık yapılan hatalar
- Daha sonraki yüzyıllarda ortaya çıkan bir kurumu kuruluş döneminde var kabul etmek.
Uygulama ve etkinlik sınırları
Tarih soruları kaynak yorumlama, kronoloji ve gerekçeli ilişki kurma çalışmalarıdır. Arşiv araştırması, saha gezisi, sözlü tarih görüşmesi ve sınıf tartışmasının yerine geçmez.