9. sınıf: Etkileşim

Kimyanın günlük yaşamla ilişkisi, maddeleri güvenle kullanmak ve gözlemleri tanecik düzeyinde açıklamakla başlar. Etkileşim temasında atomun yapısına ilişkin modeller, elektronların orbitallere yerleşmesi ve periyodik tablodaki düzen birlikte ele alınır. Bir tablo ya da grafikten çıkarım yaparken hangi verinin hangi sonucu desteklediğini ayırt etmek, yalnızca bir kuralı ezberlemekten daha kullanışlıdır.

Atom modellerini kanıtlarıyla okuyun

Atom modelleri bilimsel verilerle gelişmiştir. Bir modelin çekirdek, enerji düzeyi veya elektronun bulunma olasılığı hakkında ne söylediğini belirleyin. Eski bir modelin açıklayamadığı gözlemi, sonraki modelin özelliğiyle karıştırmayın. Güvenlik senaryolarında ise madde etiketi, tehlike piktogramı ve uygun araç seçimini verilen koşullarla birlikte değerlendirin.

Elektron dağılımından periyodik düzene

Temel hâl elektron dağılımı yazılırken orbital enerjisi, Pauli ilkesi ve Hund kuralı birlikte kullanılır. Elektron sayısı önce atom ya da iyon yükünden bulunur. Periyot ve grup belirlerken dağılımın tamamını okuyun; iyon oluşurken proton sayısının değişmediğini hatırlayın. İzoelektronik taneciklerin yarıçapı karşılaştırılırken çekirdek yükü belirleyicidir.

Tablo ve grafiklerde eğilimleri karşılaştırın

Atom yarıçapı, iyonlaşma enerjisi ve elektronegatiflik aynı özellik değildir. Karşılaştırmada aynı periyot, aynı grup veya izoelektronik dizi koşullarını ayrı ayrı belirleyin. Ardışık iyonlaşma enerjilerindeki büyük sıçrama, koparılan elektronların hangi katmandan geldiğine ilişkin kanıt sağlar. Genel eğilimlerin istisnaları varsa soruda verilen gerçek veriyi esas alın.

İlgili kazanımlar

KİM.9.1.1 Kimya biliminin günlük hayata katkısına ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
KİM.9.1.2 Farklı ortamlarda kimyasal maddelerin kullanımından kaynaklanan problemleri çözebilme
KİM.9.1.3 Atom teorilerindeki varsayımları kullanarak bilimsel bilginin değişebilirliğine ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
KİM.9.1.4 Atom orbitallerinin bağıl enerjilerine ilişkin bilimsel veriye dayalı tahminde bulunabilme
KİM.9.1.5 Elektronların atom orbitallerine yerleşimine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme
KİM.9.1.6 Elementlerin periyodik tablodaki yerlerine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme
KİM.9.1.7 İyon oluşumuna ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme
KİM.9.1.8 Elementlerin periyodik özelliklerinin periyodik tablodaki değişimini çözümleyebilme

Çözümlü örnekler

Örnek 1

Bir kimyager metal tuzlarının kristal yapılarını ve özelliklerini inceliyor. Bu çalışma kimyanın hangi alt disiplininin çalışma alanına girer?

A)
Fizikokimya
B)
Biyokimya
C)
Analitik kimya
D)
Anorganik kimya
E)
Polimer kimyası

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Kimya: model ve işlem): Analitik kimya bileşen türü ve miktarını, biyokimya canlılardaki tepkimeleri, organik kimya karbon bileşiklerini, anorganik kimya organik olmayan maddeleri, fizikokimya enerji ve fiziksel etkenleri, polimer kimyası makromolekülleri inceler.

\text{metal tuzlarının kristal yapılarını ve özelliklerini inceliyor}\Longrightarrow \text{Anorganik kimya}

Cevap

Anorganik kimya

Örnek 2

Temel hâldeki

{}^{}_{14}\mathrm{Si}

atomunun, orbitallerin bağıl enerji sırasına göre yazılmış elektron dağılımı nedir?

A)
$1s^{2}\,2s^{2}\,2p^{6}\,3s^{2}\,3p^{2}$
B)
$1s^{2}\,2s^{2}\,2p^{6}\,3s^{\mathrm{1}}\,3p^{3}$
C)
$1s^{2}\,2s^{2}\,2p^{6}\,3s^{2}\,3p^{\mathrm{1}}\,4s^{\mathrm{1}}$
D)
$1s^{2}\,2s^{2}\,2p^{6}\,3s^{2}\,3p^{3}$
E)
$1s^{2}\,2s^{2}\,2p^{6}\,3s^{2}\,3p^{\mathrm{1}}$

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Kimya: model ve işlem): Aufbau ilkesi, Pauli dışlama ilkesi ve Hund kuralı ile bağıl enerji sırası 1s<2s<2p<3s<3p<4s<3d<4p kullanılır; Cr ve Cu için deneysel temel hâl dağılımı 4s¹ ile yarı dolu/tam dolu 3d'dir.

{}^{}_{14}\mathrm{Si}:\ 14\ \text{elektron}\Longrightarrow 1s^{2}\,2s^{2}\,2p^{6}\,3s^{2}\,3p^{2}

Cevap

1s^{2}\,2s^{2}\,2p^{6}\,3s^{2}\,3p^{2}

Örnek 3

{}^{6}_{3}\mathrm{Li^{+}}

iyonunda kaç proton, kaç nötron ve kaç elektron bulunur?

A)
3 proton, 2 nötron, 3 elektron
B)
3 proton, 6 nötron, 2 elektron
C)
3 proton, 3 nötron, 4 elektron
D)
3 proton, 3 nötron, 2 elektron
E)
2 proton, 3 nötron, 3 elektron

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Kimya: model ve işlem): Nötron sayısı = kütle numarası - atom numarası (proton sayısı).

6-3=3

2. Adım (Kimya: model ve işlem): Nötr atomda elektron sayısı proton sayısına eşittir; +q yüklü iyon q elektron vermiş, -q yüklü iyon q elektron almıştır.

3-1=2

3. Adım (Kimya: model ve işlem): Proton sayısı atom numarasına eşittir; nötron ve elektron sayıları önceki adımlardan alınır.

3,\ 3,\ 2\Longrightarrow \text{3 proton, 3 nötron, 2 elektron}

Cevap

3 proton, 3 nötron, 2 elektron

Sık yapılan hatalar

Pozitif iyonun proton kazandığını düşünmek; iyon yükü elektron alışverişiyle değişir.
Orbital dolma sırasını yalnız katman numarasına göre belirlemek.
Periyodik özelliklerin bütün elementlerde istisnasız aynı yönde değiştiğini varsaymak.

Uygulama ve etkinlik sınırları

Laboratuvar uygulamaları, kimyasal ürün deneyleri, kariyer araştırması ve sınıf tartışmaları bu sayfadaki sorularla gerçekleştirilmiş sayılmaz.

Çalışmaya devam edin

Öğrenci alanında çalış Öğretmen alanında hazırla

Sınıf konularına dön