9. sınıf: Çeşitlilik

Maddelerin çeşitliliği, taneciklerin nasıl bağlandığı ve birbirleriyle nasıl etkileştiğiyle ilişkilidir. Bu temada metalik, iyonik ve kovalent bağlar; molekül şekli ve polarlık; katı ve sıvıların gözlenebilir özellikleri bir arada incelenir. Aynı maddede tanecik içindeki bağ ile tanecikler arasındaki etkileşim farklı görevler üstlenir.

Bağ ve formül arasındaki ilişki

İyonik bileşiğin formülü toplam yükü sıfırlayan en küçük tam sayı oranını gösterir. Kovalent bağda ortaklaşa kullanılan elektronlar ve Lewis yapısındaki ortaklanmamış çiftler birlikte sayılır. Formülden ad veya addan formül yazarken iyon yükleriyle moleküler adlandırma kurallarını birbirine karıştırmayın.

Polarlık ve maddenin yapısı

Bağ polarlığı elektronegatiflik farkıyla ilişkilidir; molekülün polar olup olmadığı ise bağların uzaydaki yönlerine de bağlıdır. Simetrik bir molekülde bağ dipolleri birbirini dengeleyebilir. Katıların iletkenliği, erime davranışı ve kırılganlığı değerlendirilirken iyonik örgü, metalik yapı, moleküler yapı ve kovalent ağ ayrımını kullanın.

Sıvı özelliklerini koşullarıyla okuyun

Buhar basıncı, kaynama sıcaklığı, viskozite, yüzey gerilimi ve kılcallık farklı büyüklüklerdir. Kaynama, sıvının buhar basıncının dış basınca ulaşmasıyla gerçekleşir. Adezyon farklı tanecikler, kohezyon aynı tür tanecikler arasındaki çekimdir. Buhar basıncı grafiğinde aynı sıcaklıktaki değerleri karşılaştırın; buharlaşma hızıyla denge buhar basıncını eş anlamlı kullanmayın.

İlgili kazanımlar

KİM.9.2.1 Metalik bağın oluşumuna yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme
KİM.9.2.2 İyonik bağın oluşumunu bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilme
KİM.9.2.3 Kovalent bağ oluşumunu bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilme
KİM.9.2.4 Moleküllerin Lewis nokta yapısına ilişkin çıkarımda bulunabilme
KİM.9.2.5 Molekülleri polar ya da apolar olarak sınıflandırabilme
KİM.9.2.6 Bileşikleri adlandırma kurallarına ilişkin tümdengelimsel akıl yürütebilme
KİM.9.2.7 Moleküller arası etkileşimleri sınıflandırabilme
KİM.9.2.8 Etkileşimlerin katıların özellikleri üzerindeki etkilerine ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
KİM.9.2.9 Sıvıların buhar basıncını etkileyen faktörlere ilişkin hipotez oluşturabilme
KİM.9.2.10 Sıvıların kaynama sıcaklığını etkileyen faktörleri belirlemeye yönelik kanıt kullanabilme
KİM.9.2.11 Sıvıların viskozitesini etkileyen faktörlere ilişkin bilimsel gözlem yapabilme
KİM.9.2.12 Adezyon ve kohezyon kuvvetlerinin sıvıların özellikleri üzerindeki etkilerine ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
KİM.9.2.13 Sıvıların yüzey gerilimini etkileyen faktörlere ilişkin bilimsel sorgulama yapabilme

Çözümlü örnekler

Örnek 1

\mathrm{Ag^{+}}

\mathrm{S^{2-}}

iyonlarından oluşan nötr iyonik bileşiğin formülü nedir?

A)
$\mathrm{AgS_{2}}$
B)
$\mathrm{Ag_{3}S}$
C)
$\mathrm{AgS}$
D)
$\mathrm{Ag_{3}S_{2}}$
E)
$\mathrm{Ag_{2}S}$

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Kimya: model ve işlem): İyonik bileşikte katyonların toplam pozitif yükü anyonların toplam negatif yüküne eşittir; en küçük tam sayılı oran seçilir.

2\cdot 1-1\cdot 2=0

2. Adım (Kimya: model ve işlem): Katyon önce, anyon sonra yazılır; çok atomlu iyon birden fazlaysa paranteze alınır.

2\ \mathrm{Ag^{+}},\ 1\ \mathrm{S^{2-}}\Longrightarrow \mathrm{Ag_{2}S}

Cevap

\mathrm{Ag_{2}S}

Örnek 2

\mathrm{H_{2}S}

molekülünün Lewis nokta yapısı aşağıda verilmiştir. Her çizgi bir bağlayıcı elektron çiftini, her nokta çifti bir ortaklanmamış elektron çiftini göstermektedir. Molekülde toplam kaç bağlayıcı ve kaç ortaklanmamış elektron çifti vardır? Soruda veya çözümde verilen grafik ve etiketleri

Soruda veya çözümde verilen grafik ve etiketleri

A)
4 bağlayıcı, 2 ortaklanmamış elektron çifti
B)
3 bağlayıcı, 2 ortaklanmamış elektron çifti
C)
2 bağlayıcı, 2 ortaklanmamış elektron çifti
D)
2 bağlayıcı, 3 ortaklanmamış elektron çifti
E)
2 bağlayıcı, 4 ortaklanmamış elektron çifti

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Kimya: model ve işlem): Tekli bağ bir, ikili bağ iki, üçlü bağ üç bağlayıcı elektron çiftidir.

1+1=2

2. Adım (Kimya: model ve işlem): Her atomun çevresindeki nokta çiftleri sayılır.

\text{nokta çiftleri}\Longrightarrow 2

3. Adım (Kimya: model ve işlem): Bağlayıcı ve ortaklanmamış elektron çifti sayıları birlikte yazılır.

2,\ 2\Longrightarrow \text{2 bağlayıcı, 2 ortaklanmamış elektron çifti}

Cevap

2 bağlayıcı, 2 ortaklanmamış elektron çifti

Örnek 3

\mathrm{CS_{2}},\ \mathrm{H_{2}O},\ \mathrm{H_{2}S},\ \mathrm{HCN},\ \mathrm{NF_{3}}

moleküllerinden hangisi apolardır? (Ölçüt: merkez atomdaki ortaklanmamış elektron çifti ve bağlı atomların elektronegatiflik farkı.)

A)
$\mathrm{CS_{2}}$
B)
$\mathrm{HCN}$
C)
$\mathrm{H_{2}S}$
D)
$\mathrm{NF_{3}}$
E)
$\mathrm{H_{2}O}$

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Kimya: model ve işlem): Her molekülün Lewis yapısı düşünülür; merkez atomdaki ortaklanmamış çift ve bağlı atomların farklılığı incelenir.

\mathrm{CS_{2}}\Longrightarrow \text{merkez atomda ortaklanmamış çift yok; bağlı atomlar aynı}

2. Adım (Kimya: model ve işlem): Verilen oktet/dublet moleküllerinin Lewis düzenlerinde bağların polarlığı ve simetri birlikte değerlendirilir. Bağ dipolleri birbirini götürüyorsa molekül apolar, götürmüyorsa polardır; ortaklanmamış çift sayısı tek başına bütün moleküller için bir polarlık kuralı değildir.

\text{merkez atomda ortaklanmamış çift yok; bağlı atomlar aynı}\Longrightarrow \mathrm{CS_{2}}

Cevap

\mathrm{CS_{2}}

Sık yapılan hatalar

Polar bağ içeren her molekülü polar kabul etmek.
Kaynama sırasında molekül içindeki kovalent bağların koptuğunu sanmak.
Sıvının yüzey alanını artırmanın sabit sıcaklıktaki denge buhar basıncını artırdığını düşünmek.

Uygulama ve etkinlik sınırları

Sıvı özelliklerini ölçme deneyleri ve laboratuvar gözlemleri burada fiilen yapılmaz; örnekler verilen veri ve şekilleri yorumlama çalışmasıdır.

Çalışmaya devam edin

Öğrenci alanında çalış Öğretmen alanında hazırla

Sınıf konularına dön