ZenOkul

12. sınıf: Organik Bileşikler

Organik bileşiklerde yapı, adlandırma ve özellikler birbirini tamamlar. Organik Bileşikler ünitesi hidrokarbonlardan alkollere, eterlere, karbonil bileşiklerine, karboksilik asitlere ve esterlere uzanır. Bir molekülü sınıflandırırken yalnız atom türlerine değil fonksiyonel grubun hangi atomlara nasıl bağlandığına bakılır.

Hidrokarbonları yapıdan tanıyın

Alkan, alken, alkin ve aromatik yapı ayrımında bağların niteliği ve karbon iskeleti incelenir. Adlandırmada uygun ana zincir seçilir, numaralandırma kuralları uygulanır ve yan gruplar yerleriyle belirtilir. Doymamış bileşiklerde çoklu bağın ana zincirde bulunması ve konumu önemlidir. Kapsamın izin verdiği bileşiklerle çalışın.

İzomerlik ve özellik ilişkisi

Yapı izomerleri aynı molekül formülüne sahip farklı bağlanma düzenleridir. Cis-trans izomerliğini değerlendirirken çift bağın her karbonuna bağlı grupları ayrı kontrol edin. Kaynama sıcaklığı karşılaştırmasında molar kütle, dallanma ve moleküller arası etkileşimlerin hangi karşılaştırmada değiştiğini açıkça belirleyin.

Fonksiyonel gruptan sınıfa ve ürüne

Hidroksil, eter, karbonil, karboksil ve ester grupları atomların bağlanma düzeniyle ayırt edilir. Karbonil grubunun zincirin ucunda ya da içinde olması aldehit-keton ayrımında önemlidir. Verilen tepkimede hangi bağın veya grubun değiştiğini izleyin; formül benzerliğini tek başına aynı sınıfın kanıtı saymayın.

İlgili kazanımlar

  • 12.3.1.1 Hidrokarbon türlerini ayırt eder.
  • 12.3.1.2 Basit alkanların adlarını, formüllerini, özelliklerini ve kullanım alanlarını açıklar.
  • 12.3.1.3 Basit alkenlerin adlarını, formüllerini, özelliklerini ve kullanım alanlarını açıklar.
  • 12.3.1.4 Basit alkinlerin adlarını, formüllerini, özelliklerini ve kullanım alanlarını açıklar.
  • 12.3.1.5 Basit aromatik bileşiklerin adlarını, formüllerini ve kullanım alanlarını açıklar.
  • 12.3.2.1 Organik bileşikleri fonksiyonel gruplarına göre sınıflandırır.
  • 12.3.3.1 Alkolleri sınıflandırarak adlarını, formüllerini, özelliklerini ve kullanım alanlarını açıklar.
  • 12.3.4.1 Eterleri sınıflandırarak adlarını, formüllerini, özelliklerini ve kullanım alanlarını açıklar.
  • 12.3.5.1 Karbonil bileşiklerini sınıflandırarak adlarını, formüllerini, özelliklerini ve kullanım alanlarını açıklar.
  • 12.3.6.1 Karboksilik asitleri sınıflandırarak adlarını, formüllerini ve kullanım alanlarını açıklar.
  • 12.3.7.1 Esterlerin adlarını, formüllerini ve kullanım alanlarını açıklar.

Çözümlü örnekler

Örnek 1

Yarı açık formülü CH3−CH2−CHCl−CH2−CH3\mathrm{CH_{3}-CH_{2}-CHCl-CH_{2}-CH_{3}} olan bileşiğin IUPAC adı nedir?
  • A)
    3-kloro propan
  • B)
    3-kloro heptan
  • C)
    3-kloro pentan
  • D)
    5-kloro pentan
  • E)
    3-kloro bütan
Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Kimya: model ve işlem): En uzun karbon zinciri ana zincirdir; dallara en küçük numaralar verilecek uçtan numaralanır. CH3−CH2−CHCl−CH2−CH3⟹ana zincir: 5 karbon, yer numaraları: 3\mathrm{CH_{3}-CH_{2}-CHCl-CH_{2}-CH_{3}}\Longrightarrow \text{ana zincir: 5 karbon},\ \text{yer numaraları: 3}
2. Adım (Kimya: model ve işlem): Dallar alfabetik sırayla, aynı daldan birden fazla varsa di, tri ekiyle yazılır; sonra ana zincirin adı gelir. ana zincir: 5 karbon, yer numaraları: 3⟹3-kloro pentan\text{ana zincir: 5 karbon},\ \text{yer numaraları: 3}\Longrightarrow \text{3-kloro pentan}
Cevap
3-kloro pentan

Örnek 2

Yarı açık formülü CH3−CH(CH3)−CH(CH3)−CH2−CH=CH2\mathrm{CH_{3}-CH(CH_{3})-CH(CH_{3})-CH_{2}-CH=CH_{2}} olan alkenin IUPAC adı nedir?
  • A)
    4,5-dimetil-1-hepten
  • B)
    4,5-dimetil-1-hekzen
  • C)
    4,5-dimetil-1-penten
  • D)
    4,5-dimetil-1-okten
  • E)
    4,5-dimetil-1-büten
Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Kimya: model ve işlem): Çift bağı içeren en uzun zincir ana zincirdir; çift bağa en küçük numara verilecek uçtan numaralanır. CH3−CH(CH3)−CH(CH3)−CH2−CH=CH2⟹ana zincir: 6 karbon, c¸ift bag˘: 1, dallar: 4,5\mathrm{CH_{3}-CH(CH_{3})-CH(CH_{3})-CH_{2}-CH=CH_{2}}\Longrightarrow \text{ana zincir: 6 karbon},\ \text{çift bağ: 1},\ \text{dallar: 4,5}
2. Adım (Kimya: model ve işlem): Dallar numaralarıyla yazılır, çift bağın yeri ana zincir adının önünde belirtilir ve ad -en ile biter. ana zincir: 6 karbon, c¸ift bag˘: 1, dallar: 4,5⟹4,5-dimetil-1-hekzen\text{ana zincir: 6 karbon},\ \text{çift bağ: 1},\ \text{dallar: 4,5}\Longrightarrow \text{4,5-dimetil-1-hekzen}
Cevap
4,5-dimetil-1-hekzen

Örnek 3

I. CH3−CCl=CH−CH2−CH3\mathrm{CH_{3}-CCl=CH-CH_{2}-CH_{3}} II. CH3−C(CH3)=CH−CH2−CH2−CH3\mathrm{CH_{3}-C(CH_{3})=CH-CH_{2}-CH_{2}-CH_{3}} III. CH3−CH2−CH2−CH=CBr−CH3\mathrm{CH_{3}-CH_{2}-CH_{2}-CH=CBr-CH_{3}} bileşiklerinden hangileri cis-trans izomerliği gösterir?
  • A)
    Yalnız I
  • B)
    Yalnız III
  • C)
    Yalnız II
  • D)
    I, II ve III
  • E)
    I ve III
Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Kimya: model ve işlem): Cis-trans izomerliği için çift bağın her iki karbonuna iki farklı grup bağlı olmalıdır. c¸ift bag˘ karbonlarına bag˘lı gruplar⟹I: her iki C=C karbonunda farklı gruplar, II: bir C=C karbonunda iki aynı grup, III: her iki C=C karbonunda farklı gruplar\text{çift bağ karbonlarına bağlı gruplar}\Longrightarrow \text{I: her iki C=C karbonunda farklı gruplar},\ \text{II: bir C=C karbonunda iki aynı grup},\ \text{III: her iki C=C karbonunda farklı gruplar}
2. Adım (Kimya: model ve işlem): Koşulu sağlayan alkenler seçilir. I: go¨sterir, II: go¨stermez, III: go¨sterir⟹I ve III\text{I: gösterir},\ \text{II: göstermez},\ \text{III: gösterir}\Longrightarrow \text{I ve III}
Cevap
I ve III

Sık yapılan hatalar

  • Ana zinciri seçmeden en yakın uçtan numaralandırmaya başlamak.
  • Aynı molekül formülündeki bütün bileşiklerin aynı fiziksel özellikleri taşıdığını varsaymak.
  • Karbonil grubu içeren her bileşiği keton sınıfına koymak.

Uygulama ve etkinlik sınırları

Organik madde sentezi, deneysel ayırt etme ve kullanım alanı araştırmaları yapılmaz; standart dışı ayrıntılı alkin veya karboksilik asit adlandırma görevleri eklenmez.

Çalışmaya devam edin

Öğrenci alanında çalışÖğretmen alanında hazırla
Sınıf konularına dön