10. sınıf: Etkileşim

Kimyasal tepkimeler gözlenen değişimleri atomların yeniden düzenlenmesiyle açıklar. Mol kavramı, tanecik sayısıyla ölçülebilir kütle ve hacim arasında köprü kurar. Etkileşim temasında tepkime denklemleri, nicel hesaplamalar ve gazların basınç, hacim, sıcaklık ilişkileri aynı korunum düşüncesiyle ele alınır.

Gözlemden denkleme geçiş

Renk değişimi, gaz çıkışı, çökelti veya enerji alışverişi kimyasal değişimi incelemek için kanıt sağlayabilir; sonuç senaryonun bütün verileriyle değerlendirilir. Tepkime modeli çizilirken her elementin atom sayısı korunur. Denkleştirmede katsayılar değiştirilir, maddelerin formül indisleri değiştirilmez.

Mol oranını doğru yerde kullanın

Önce verilen kütle veya tanecik sayısını mol miktarına çevirin, sonra dengelenmiş denklemin katsayı oranını uygulayın. Sınırlayıcı maddeyi belirlerken başlangıç miktarlarını doğrudan karşılaştırmak yerine gerekli tepkime oranlarını karşılaştırın. Verim ve saflık yüzdelerinin hangi miktara uygulandığını ayrıca yazın.

Gazlarda değişmeyenleri belirleyin

Basınç, hacim, sıcaklık ve mol miktarı arasındaki ilişkide hangi değişkenlerin sabit tutulduğunu işaretleyin. İdeal gaz denkleminde mutlak sıcaklık kullanılır ve gaz sabitinin birimleri diğer birimlerle uyumlu olmalıdır. Grafik yorumunda eksenleri okuyun; aynı sıcaklıkta gaz taneciklerinin ortalama kinetik enerjisini molar kütleyle karıştırmayın.

İlgili kazanımlar

KİM.10.1.1 Kimyasal değişimlere ilişkin kanıtları belirlemeye yönelik bilimsel gözlem yapabilme
KİM.10.1.2 Kimyasal tepkimelerin oluşumunu açıklamak için bilimsel model oluşturabilme
KİM.10.1.3 Kimyasal tepkime türlerinin oluşum sürecine ilişkin bilimsel gözlem yapabilme
KİM.10.1.4 Mol kavramına ilişkin operasyonel tanımlama yapabilme
KİM.10.1.5 Saf maddelerin ölçülebilir özellikleri arasındaki ilişkileri belirlemeye yönelik tümdengelimsel akıl yürütebilme
KİM.10.1.6 Kimyasal tepkime denklemlerinde tanecik sayılarının tutarsızlıklarına ilişkin çelişkiyi giderebilme
KİM.10.1.7 Kimyasal tepkimelerde stokiyometrik ilişkilere yönelik tümdengelimsel akıl yürütebilme
KİM.10.1.8 Gazların özelliklerine ilişkin bilimsel gözlem yapabilme
KİM.10.1.9 Gazların özellikleri arasındaki ilişkileri bilimsel sorgulayabilme
KİM.10.1.10 İdeal gaz denklemini tümevarımsal akıl yürütme yoluyla oluşturabilme
KİM.10.1.11 Gazların farklı ortamlarda yayılmasına ilişkin deney yapabilme

Çözümlü örnekler

Örnek 1

Bir öğrenci günlük hayatta yaptığı beş gözlemi not ediyor: I. Yumurtanın pişirilince saydam kısmının beyaz ve katı hâle gelmesi II. Bekletilen sütün ekşi bir koku ve tat kazanması III. Efervesan tabletin suya atılınca köpürerek gaz çıkarması IV. Mumun ısıtılınca erimesi V. Yemek sodası üzerine sirke damlatıldığında kabarcıklar çıkması Bu gözlemlerden hangisi kimyasal bir değişim olduğuna kanıt değildir?

A)
II
B)
V
C)
I
D)
IV
E)
III

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Kimya: model ve işlem): Renk değişimi, gaz çıkışı, çökelti, ısı/ışık ve koku gibi göstergeler yeni madde oluştuğunu gösterir; hâl değişimi, çözünme ve biçim değişiminde maddenin kimliği korunur.

\text{IV: hâl değişimi; yeni madde oluşmaz}\Longrightarrow \text{IV}

Cevap

Örnek 2

\mathrm{Ca}

metali oksijen gazıyla tepkimeye girerek iyonik bir oksit oluşturuyor:

2\mathrm{Ca(k)} + \mathrm{O_{2}(g)} \rightarrow 2\mathrm{CaO(k)}

Denklemde yazılan miktarlarla gerçekleşen bu tepkimede toplam kaç elektron aktarılır?

A)
$4$
B)
$2$
C)
$8$
D)
$6$
E)
$5$

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Kimya: model ve işlem): Yükseltgenen her metal atomu iyon yükü kadar elektron verir; verilen toplam elektron alınan toplama eşittir.

\mathrm{Ca}\rightarrow \mathrm{Ca^{2+}}+2e^{-}\Longrightarrow 2e^{-}

2. Adım (Kimya: model ve işlem): Atom başına elektron sayısı metalin katsayısıyla çarpılır.

2\cdot 2=4

Cevap

4

Örnek 3

132{,}6

\mathrm{Al_{2}O_{3}}

örneğinde kaç gram

\mathrm{O}

bulunur? Atom kütleleri (g/mol):

\mathrm{Al}=27

\mathrm{O}=16

A)
$124{,}8$
B)
$70{,}2$
C)
$31{,}2$
D)
$20{,}8$
E)
$62{,}4$

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Kimya: model ve işlem): Mol kütlesi, formüldeki her atomun atom kütlesi ile sayısının çarpımlarının toplamıdır.

2\cdot 27+3\cdot 16=102

2. Adım (Kimya: model ve işlem): Madde miktarı n = m / M bağıntısıyla bulunur.

\frac{132{,}6}{102}=1{,}3

3. Adım (Kimya: model ve işlem): Elementin mol sayısı, bileşiğin mol sayısı ile alt simgenin çarpımıdır.

1{,}3\cdot 3=3{,}9

4. Adım (Kimya: model ve işlem): Element kütlesi = element molü · atom kütlesi.

3{,}9\cdot 16=62{,}4

Cevap

62{,}4

Sık yapılan hatalar

Denkleştirmek için bileşiğin formülündeki indisleri değiştirmek.
Gaz hesabına Celsius sıcaklığını doğrudan yerleştirmek.
Kütlesi daha küçük olan tepkeni her durumda sınırlayıcı madde saymak.

Uygulama ve etkinlik sınırları

Kimyasal değişim gözlemleri, gaz özellikleri ve yayılma deneyleri fiilen yapılmaz; verilen deney düzenekleri ve ölçümler yorumlanır.

Çalışmaya devam edin

Öğrenci alanında çalış Öğretmen alanında hazırla

Sınıf konularına dön