10. sınıf: Çeşitlilik

Bir çözeltinin oluşumu yalnız maddelerin görünmez hâle gelmesi değildir; çözücü ve çözünen tanecikleri arasında yeni etkileşimler kurulur. Çeşitlilik temasında çözünme süreci, çözünürlüğü etkileyen koşullar ve derişim hesapları birlikte ele alınır. Çözünen miktarı, çözünürlük ve çözünme hızı farklı kavramlardır.

Çözünmeyi tanecik düzeyinde açıklayın

Çözücü ve çözünenin yapısını, kopan ve oluşan etkileşimleri değerlendirerek çözünme eğilimini yorumlayın. Bir maddenin iyonlarına ayrılmasıyla molekül hâlinde dağılması aynı süreç değildir. Çözünürlük tablosunu okurken sıcaklığın ve verilen çözücü miktarının sabitliğine dikkat edin.

Derişimde pay ve paydayı açık yazın

Molar derişim, çözünenin mol miktarının çözeltinin litre cinsinden hacmine oranıdır. Seyreltmede çözünen miktarı korunur; son çözelti hacmi değişir. Aynı çözünenin çözeltileri karıştırıldığında toplam molü toplam son hacme bölün. Tam ayrışan tuzlarda bir iyonun molü, formüldeki iyon sayısına bağlıdır.

Tanecik sayısı ve sıcaklık değişimleri

Kaynama noktası yükselmesi ve donma noktası alçalmasında çözücü miktarı ile toplam çözünmüş tanecik sayısı önemlidir. İyonik ve moleküler çözünenleri karşılaştırırken soruda belirtilen ayrışma varsayımını kullanın. Çözelti ve saf çözücünün ısıtma eğrilerinde aynı eksendeki sıcaklık değişimlerini karşılaştırın.

İlgili kazanımlar

KİM.10.2.1 Çözünme sürecine ilişkin bilimsel model oluşturabilme
KİM.10.2.2 Farklı maddelerin birbiri içinde çözünebilirliğini kanıt kullanarak açıklayabilme
KİM.10.2.3 Çözünme olayını sınıflandırabilme
KİM.10.2.4 Çözünürlük kavramına ilişkin operasyonel tanımlama yapabilme
KİM.10.2.5 Çözünürlüğe etki eden faktörleri belirlemeye yönelik kanıt kullanabilme
KİM.10.2.6 Çözeltileri sınıflandırabilme
KİM.10.2.7 Çözeltilerin molar derişimine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme
KİM.10.2.8 Çözünen maddenin tanecik sayısının çözeltilerin kaynama ve donma noktasına etkisini belirlemeye yönelik hipotez oluşturabilme

Çözümlü örnekler

Örnek 1

Çözünme süreciyle ilgili I. Çözücü su olduğunda çözünen taneciklerinin su molekülleriyle sarılmasına hidratasyon denir. II. Çözünen tanecikleri arasındaki etkileşimlerin zayıflatılması enerji gerektirir. III. Çözünen taneciklerinin sudan farklı bir çözücünün tanecikleriyle sarılmasına solvatasyon denir. ifadelerinden hangileri doğrudur?

A)
Yalnız II
B)
II ve III
C)
I, II ve III
D)
Yalnız I
E)
I ve II

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Kimya: model ve işlem): Tanecikleri ayırmak enerji ister, çözücü ile çözünen arasında etkileşim oluşurken enerji açığa çıkar.

\text{I doğru},\ \text{II doğru},\ \text{III doğru}\Longrightarrow \text{I, II ve III}

Cevap

I, II ve III

Örnek 2

20\ ^{\circ}\mathrm{C}

sıcaklıkta X tuzunun sudaki çözünürlüğü

26

g X/100 g sudur. Aynı sıcaklıkta

150

g suya

34

g X ekleniyor. Çözeltiyi aynı sıcaklıkta doygun hâle getirmek için en az kaç gram daha X eklenmelidir?

A)
$5$
B)
$15$
C)
$34$
D)
$21$
E)
$26$

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Kimya: model ve işlem): Verilen su kütlesinde çözünebilecek en fazla kütle çözünürlükle orantılıdır.

\frac{150\cdot 26}{100}=39

2. Adım (Kimya: model ve işlem): Eklenen kütle ile doygunluk için gereken kütle karşılaştırılır.

39-34=5

Cevap

5

Örnek 3

1{,}5

mol/L derişimli

100

mL ve

1

mol/L derişimli

100

\mathrm{KOH}

çözeltileri karıştırılıyor. Hacimlerin toplanabildiği kabul edilirse karışımın molar derişimi kaç mol/L olur?

A)
$0{,}625$
B)
$1{,}25$
C)
$0{,}5$
D)
$2{,}5$
E)
$0{,}25$

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Kimya: model ve işlem): Birinci çözeltideki mol sayısı; hacim litre cinsindendir.

1{,}5\cdot 0{,}1=0{,}15

2. Adım (Kimya: model ve işlem): İkinci çözeltideki mol sayısı.

1\cdot 0{,}1=0{,}1

3. Adım (Kimya: model ve işlem): Toplam hacim litre cinsinden bulunur.

0{,}1+0{,}1=0{,}2

4. Adım (Kimya: model ve işlem): Toplam mol sayısı toplam hacme bölünür.

\frac{0{,}15+0{,}1}{0{,}2}=1{,}25

Cevap

1{,}25

Sık yapılan hatalar

Molarite hesabında çözücünün hacmini çözeltinin hacmi yerine kullanmak.
Çözünürlük ile çözünme hızını aynı büyüklük saymak.
Eşit mol çözünenin her durumda eşit sayıda çözünmüş tanecik verdiğini düşünmek.

Uygulama ve etkinlik sınırları

Çözelti hazırlama, çözünürlük ölçümü ve kaynama-donma deneyleri bu sayfadaki hesaplarla yapılmış sayılmaz.

Çalışmaya devam edin

Öğrenci alanında çalış Öğretmen alanında hazırla

Sınıf konularına dön