9. sınıf: Kuvvet ve Hareket

Hareketi anlatmak için önce ölçülen büyüklüğü, birimini ve yön bilgisini doğru seçmek gerekir. Temel ve türetilmiş niceliklerden vektör işlemlerine uzanan bu tema, konum, yer değiştirme, sürat ve hızın birbirinden ayrılmasını sağlar.

Nicelik ve vektör

Temel veya türetilmiş olma ile skaler veya vektörel olma farklı sınıflandırmalardır. Vektörleri aynı doğrultuda toplarken seçilen pozitif yönü koruyun; iki boyutta bileşenlerden gidin ve bileşkenin hem büyüklüğünü hem yönünü kontrol edin.

Hareketi referansa göre okuma

Konum seçilen başlangıç noktasına bağlıdır. Yer değiştirme son ve ilk konumun farkı, alınan yol ise izlenen güzergâhın uzunluğudur. Ortalama sürat yolun, ortalama hız yer değiştirmenin geçen zamana oranıyla bulunur.

İlgili kazanımlar

FİZ.9.2.1 Birimleri SI birim sisteminde verilen temel ve türetilmiş nicelikleri sınıflandırabilme
FİZ.9.2.2 Skaler ve vektörel nicelikleri karşılaştırabilme
FİZ.9.2.3 Aynı doğrultu üzerinde yer alan farklı vektörlerin yön ve büyüklüklerine yönelik bilimsel çıkarım yapabilme
FİZ.9.2.4 Vektörlerin toplanmasında kullanılan uç uca ekleme ve paralelkenar yöntemi ile bileşenlerine ayırma işlemine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme
FİZ.9.2.5 Doğadaki temel kuvvetleri karşılaştırabilme
FİZ.9.2.6 Hareketin temel kavramlarının tanımlarına yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme
FİZ.9.2.7 Hareket türlerini sınıflandırabilme

Çözümlü örnekler

Örnek 1

Bir laboratuvar ölçüm kartında yalnız nicelik adı yazılıdır: Sıcaklık. Buna göre bu niceliğin SI birim sistemindeki sınıfı (temel / türetilmiş), birim sembolü ve ölçüm aracı sırasıyla nedir?

A)
$\left(\text{Temel};\text{K};\text{fotometre}\right)$
B)
$\left(\text{Türetilmiş};\text{m/s};\text{termometre}\right)$
C)
$\left(\text{Temel};\text{cd};\text{termometre}\right)$
D)
$\left(\text{Temel};\text{K};\text{termometre}\right)$
E)
$\left(\text{Türetilmiş};\text{K};\text{termometre}\right)$

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Fiziksel kavram ve aritmetik):

\text{Sıcaklık}\Longrightarrow\text{Temel}

2. Adım (Fiziksel kavram ve aritmetik):

\text{Sıcaklık}\Longrightarrow\text{K}

3. Adım (Fiziksel kavram ve aritmetik):

\text{Sıcaklık}\Longrightarrow\text{termometre}

4. Adım (Fiziksel kavram ve aritmetik):

\text{Temel};\ \text{K};\ \text{termometre}\Longrightarrow\left(\text{Temel};\text{K};\text{termometre}\right)

Cevap

\left(\text{Temel};\text{K};\text{termometre}\right)

Örnek 2

Eşit bölmelendirilmiş düzlemde aynı doğrultudaki

\vec{K}

\vec{L}

\vec{M}

vektörleri verilmiştir (her vektörün başlangıç noktası içi boş, bitiş noktası içi dolu işaretle gösterilmiştir).

\vec{L}=c_1\vec{K}

\vec{M}=c_2\vec{K}

olduğuna göre

(c_1;c_2)

sıralı ikilisi nedir? Soruda veya çözümde verilen grafik ve etiketleri

A)
$\left(\frac{1}{3};2\right)$
B)
$\left(2;3\right)$
C)
$\left(-3;2\right)$
D)
$\left(3;2\right)$
E)
$\left(3;-2\right)$

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Fiziksel kavram ve aritmetik):

\frac{3}{1}=3

2. Adım (Fiziksel kavram ve aritmetik):

\frac{2}{1}=2

3. Adım (Fiziksel kavram ve aritmetik):

c_1=3,\ c_2=2\Longrightarrow\left(3;2\right)

Cevap

\left(3;2\right)

Örnek 3

Dik koordinat sisteminde başlangıç noktaları orijinde olan

\vec{K}

\vec{L}

vektörleri verilmiştir (bölmeler birim uzunluktadır). Paralelkenar yöntemiyle bulunan

\vec{R}=\vec{K}+\vec{L}

bileşke vektörünün

R_x

R_y

bileşenleri ile

|\vec{R}|

büyüklüğü sırasıyla nedir? Soruda veya çözümde verilen grafik ve etiketleri

A)
$\left(-2;1;5\right)$
B)
$\left(-4;3;5\right)$
C)
$\left(-3;4;5\right)$
D)
$\left(4;-3;7\right)$
E)
$\left(4;-3;5\right)$

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Fiziksel kavram ve aritmetik):

1+3=4

2. Adım (Fiziksel kavram ve aritmetik):

-1+(-2)=-3

3. Adım (Fiziksel kavram ve aritmetik):

4^{2}+(-3)^{2}=25

4. Adım (Fiziksel kavram ve aritmetik):

\sqrt{25}=5

5. Adım (Fiziksel kavram ve aritmetik):

R_x=4,\ R_y=-3,\ |\vec{R}|=5\Longrightarrow\left(4;-3;5\right)

Cevap

\left(4;-3;5\right)

Sık yapılan hatalar

Alınan yolu yer değiştirme büyüklüğüyle her zaman eşitlemek.
Vektör büyüklüklerini yönlerini dikkate almadan toplamak.
Sürat ile hızı aynı tür nicelik olarak sınıflandırmak.

Uygulama ve etkinlik sınırları

Ölçüm aracı kullanma ve gerçek hareket gözlemi, örnek soruların çözülmesinden ayrı etkinliklerdir.

Çalışmaya devam edin

Öğrenci alanında çalış Öğretmen alanında hazırla

Sınıf konularına dön