10. sınıf Felsefe: Felsefe, Mantık ve Argümantasyon

Bir argümanda sonuç, onu desteklemesi beklenen öncüllerle ilişkilidir. Bir önermenin doğru olması ile çıkarımın geçerli olması farklı değerlendirmelerdir.

Nasıl çalışmalı?

Öncülleri ve sonucu ayrı yazın. Sonucun verilen öncüllerden çıkıp çıkmadığını inceleyin; kavramların argüman boyunca aynı anlamda kullanıldığını kontrol edin.

Hazır örneklerin kapsamı

Seçilen soruların ilişkili olduğu hedefler: Düşünme ve dil ilişkisini yapılandırabilme / Mantığın temel kavramlarını ve argümantasyon sürecini yorumlayabilme. Bu hedeflerin bütün uygulama ve performans boyutları bu örneklerle ölçülmez.

İlgili kazanımlar

FEL.10.2.1 Düşünme ve dil ilişkisini yapılandırabilme
FEL.10.2.2 Mantığın temel kavramlarını ve argümantasyon sürecini yorumlayabilme.

Çözümlü örnekler

Örnek 1

Düşünme ile dil arasındaki ilişkiye dair numaralı ifadeler ve harflerle gösterilen görüşler aşağıda verilmiştir. I. Dil düşünceyi, düşünce de dili geliştirir; ama ikisi aynı şey değildir. II. Dil, yalnızca önceden oluşmuş düşünceleri başkalarına aktarmaya yarar. III. Dil ile düşünme aynı zihinsel etkinliğin iki adıdır. a) Dil ve düşünme birbirini etkiler ama birbirine indirgenemez. b) Dil ve düşünme özdeştir. c) Dil, düşünmeden bağımsız bir araçtır. İfadelerin savundukları görüşlerle doğru eşleştirmesi nasıldır?

A)
I-b, II-a, III-c
B)
I-c, II-a, III-b
C)
I-a, II-c, III-b
D)
I-c, II-b, III-a
E)
I-b, II-c, III-a

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Felsefe: kanıt ve çıkarım): İfade dil ile düşünmenin birbirini etkilediğini ama aynı şey olmadığını söyler; bu, etkileşim görüşüdür.

\begin{gathered}\text{I: Dil düşünceyi, düşünce de dili geliştirir; ama ikisi aynı şey}\\\text{değildir.}\\\text{Harflenmiş açıklamalar:}\\\text{a) Dil ve düşünme birbirini etkiler ama birbirine indirgenemez.}\\\text{b) Dil ve düşünme özdeştir.}\\\text{c) Dil, düşünmeden bağımsız bir araçtır.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{a}

2. Adım (Felsefe: kanıt ve çıkarım): İfade dili yalnızca düşünceyi aktaran bir araç olarak görür; bu, dili düşünmeden bağımsız sayan görüştür.

\begin{gathered}\text{II: Dil, yalnızca önceden oluşmuş düşünceleri başkalarına aktarmaya}\\\text{yarar.}\\\text{Harflenmiş açıklamalar:}\\\text{a) Dil ve düşünme birbirini etkiler ama birbirine indirgenemez.}\\\text{b) Dil ve düşünme özdeştir.}\\\text{c) Dil, düşünmeden bağımsız bir araçtır.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{c}

3. Adım (Felsefe: kanıt ve çıkarım): İfade düşünmeyi dile indirger ve ikisini aynı şey sayar; bu, dil ile düşünmeyi özdeş gören görüştür.

\begin{gathered}\text{III: Dil ile düşünme aynı zihinsel etkinliğin iki adıdır.}\\\text{Harflenmiş açıklamalar:}\\\text{a) Dil ve düşünme birbirini etkiler ama birbirine indirgenemez.}\\\text{b) Dil ve düşünme özdeştir.}\\\text{c) Dil, düşünmeden bağımsız bir araçtır.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{b}

4. Adım (Felsefe: kanıt ve çıkarım): Her ifade, savunduğu görüşün harfiyle eşleştirilir.

\text{I: a},\ \text{II: c},\ \text{III: b}\Longrightarrow \text{I-a, II-c, III-b}

Cevap

I-a, II-c, III-b

Örnek 2

Aşağıda numaralı örnekler ve harflerle gösterilen akıl ilkeleri verilmiştir. I. Bu yol için ıslak olduğu ve ıslak olmadığı yargıları aynı anda doğru olamaz. II. Bu bardak ya doludur ya da dolu değildir; bunların dışında bir seçenek yoktur. III. Göldeki su seviyesi düştü; bu, kendiliğinden ve nedensiz olmuş olamaz. IV. Bir tartışmada doğa kavramı başta canlılar dünyası anlamında kullanıldıysa sonraki cümlelerde de aynı anlamda kullanılmalıdır. a) Üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi. b) Çelişmezlik ilkesi. c) Özdeşlik ilkesi. ç) Yeter-sebep ilkesi. Örneklerin dayandıkları akıl ilkeleriyle doğru eşleştirmesi nasıldır?

A)
I-a, II-b, III-ç, IV-c
B)
I-b, II-a, III-ç, IV-c
C)
I-ç, II-c, III-a, IV-b
D)
I-a, II-ç, III-b, IV-c
E)
I-c, II-ç, III-b, IV-a

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Felsefe: kanıt ve çıkarım): Bir yargı ile onun olumsuzunun aynı anda doğru olamayacağını bildiren örnek çelişmezlik ilkesine dayanır.

\begin{gathered}\text{I: Bu yol için ıslak olduğu ve ıslak olmadığı yargıları aynı anda doğru}\\\text{olamaz.}\\\text{Harflenmiş açıklamalar:}\\\text{a) Üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi.}\\\text{b) Çelişmezlik ilkesi.}\\\text{c) Özdeşlik ilkesi.}\\\text{ç) Yeter-sebep ilkesi.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{b}

2. Adım (Felsefe: kanıt ve çıkarım): Bir şeyin ya öyle olduğunu ya da öyle olmadığını, üçüncü bir seçenek bulunmadığını bildiren örnek üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesine dayanır.

\begin{gathered}\text{II: Bu bardak ya doludur ya da dolu değildir; bunların dışında bir}\\\text{seçenek yoktur.}\\\text{Harflenmiş açıklamalar:}\\\text{a) Üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi.}\\\text{b) Çelişmezlik ilkesi.}\\\text{c) Özdeşlik ilkesi.}\\\text{ç) Yeter-sebep ilkesi.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{a}

3. Adım (Felsefe: kanıt ve çıkarım): Hiçbir olgunun ya da yargının yeterli bir neden olmadan var olamayacağını bildiren örnek yeter-sebep ilkesine dayanır.

\begin{gathered}\text{III: Göldeki su seviyesi düştü; bu, kendiliğinden ve nedensiz olmuş}\\\text{olamaz.}\\\text{Harflenmiş açıklamalar:}\\\text{a) Üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi.}\\\text{b) Çelişmezlik ilkesi.}\\\text{c) Özdeşlik ilkesi.}\\\text{ç) Yeter-sebep ilkesi.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{ç}

4. Adım (Felsefe: kanıt ve çıkarım): Bir şeyin kendisiyle aynı olduğunu ya da bir terimin baştaki anlamıyla kullanılması gerektiğini bildiren örnek özdeşlik ilkesine dayanır.

\begin{gathered}\text{IV: Bir tartışmada doğa kavramı başta canlılar dünyası anlamında}\\\text{kullanıldıysa sonraki cümlelerde de aynı anlamda kullanılmalıdır.}\\\text{Harflenmiş açıklamalar:}\\\text{a) Üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi.}\\\text{b) Çelişmezlik ilkesi.}\\\text{c) Özdeşlik ilkesi.}\\\text{ç) Yeter-sebep ilkesi.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{c}

5. Adım (Felsefe: kanıt ve çıkarım): Her örnek, biçimindeki ilkenin harfiyle eşleştirilir.

\text{I: b},\ \text{II: a},\ \text{III: ç},\ \text{IV: c}\Longrightarrow \text{I-b, II-a, III-ç, IV-c}

Cevap

I-b, II-a, III-ç, IV-c

Örnek 3

Aşağıdakilerden hangileri dilin özelliklerindendir? I. Zihnin olayları anlamlandırıp sorguladığı bir etkinliktir. II. Konuşma ve yazı yoluyla insanlar arasında iletişim kurmayı sağlar. III. Kavramları temsil eden göstergelerden oluşur.

A)
II ve III
B)
Yalnız I
C)
Yalnız III
D)
Yalnız II
E)
I ve II

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Felsefe: kanıt ve çıkarım): Bu özellik düşünmenin bir özelliğidir.

\begin{gathered}\text{I: Ölçüt: Aşağıdakilerden hangileri dilin özelliklerindendir?}\\\text{Zihnin olayları anlamlandırıp sorguladığı bir etkinliktir.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{düşünme}

2. Adım (Felsefe: kanıt ve çıkarım): Bu özellik dilin bir özelliğidir.

\begin{gathered}\text{II: Ölçüt: Aşağıdakilerden hangileri dilin özelliklerindendir?}\\\text{Konuşma ve yazı yoluyla insanlar arasında iletişim kurmayı sağlar.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{dil}

3. Adım (Felsefe: kanıt ve çıkarım): Bu özellik dilin bir özelliğidir.

\begin{gathered}\text{III: Ölçüt: Aşağıdakilerden hangileri dilin özelliklerindendir?}\\\text{Kavramları temsil eden göstergelerden oluşur.}\end{gathered}\Longrightarrow \text{dil}

4. Adım (Felsefe: kanıt ve çıkarım): Dilin özellikleri birlikte seçilir.

\text{I: düşünme},\ \text{II: dil},\ \text{III: dil}\Longrightarrow \text{II ve III}

Cevap

II ve III

Sık yapılan hatalar

İkna edici bir anlatımı mantıksal geçerliliğin kanıtı saymak.

Uygulama ve etkinlik sınırları

Sorular kavram, problem ve argüman yorumlama çalışması sağlar. Açık tartışma, özgün felsefi metin yazma ve savunma performansının tamamını ölçmez. Farklı görüşleri çözümlemek bu görüşleri benimsemek anlamına gelmez.

Çalışmaya devam edin

Öğrenci alanında çalış Öğretmen alanında hazırla

Sınıf konularına dön