12. sınıf: Canlılar ve Çevre

Çevre koşulları, bir popülasyondaki kalıtsal farklılıkların sonraki kuşaklara aktarılma olasılığını etkileyebilir. Bu ünitede bireyde gözlenen değişim ile popülasyonun kuşaklar boyunca değişmesi ayrılır. Doğal ve yapay seçilim karşılaştırılırken değişkenliği oluşturan olaylar ile bu değişkenlik üzerinde etkili olan seçilim süreci ayrı düşünülür.

Çeşitlilik ve çevre koşulları

Bir özelliğin çevreyle ilişkisini incelerken değişimin kalıtsal olup olmadığını sorgulayın. Çevre koşulları altında daha çok yavru bırakabilen bireylerin kalıtsal özellikleri popülasyonda yaygınlaşabilir. Bu süreç, bireyin ihtiyaç duyduğu özelliği bilinçli olarak üretmesi anlamına gelmez. Tek bir bireyin görünüşündeki değişim de kuşaklar arası bir değişimi kanıtlamaz.

Doğal seçilimi veriden okuma

Bir seçilim örneğinde başlangıçtaki çeşitliliği, seçici çevre etkenini ve üreme başarısındaki farkı belirleyin. Bir özelliğin avantajı ortama bağlıdır; ortam değiştiğinde avantajın yönü de değişebilir. Birkaç kuşağa ait oranları karşılaştırırken birey sayısı ile özellik frekansını ayırmak, popülasyon değişimini doğru yorumlamayı sağlar.

Yapay seçilimde insanın rolü

Tarım ve hayvancılıkta insanlar istenen özellikleri taşıyan bireyleri üremede seçebilir. Yapay seçilim, mevcut kalıtsal çeşitlilik üzerinde yürütülür; doğrudan gen aktarımıyla aynı işlem değildir. Bir ıslah örneğini değerlendirirken seçilen özellik, nesiller boyunca izlenen sonuç ve genetik çeşitliliğin korunması ayrı başlıklarda ele alınır.

İlgili kazanımlar

12.4.1.1 Çevre şartlarının genetik değişimlerin sürekliliğine olan etkisini açıklar.
12.4.1.2 Tarım ve hayvancılıkta yapay seçilim uygulamalarına örnekler verir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1

Bazı canlılarda gözlenen farklılıklar aşağıda verilmiştir. I. Yaz boyunca güneşte kalan bir kişinin ten renginin koyulaşması. II. Karanlıkta bırakılan bir fidenin yapraklarının sararması. III. Aynı genotipteki ortanca bitkilerinden asidik toprakta yetişenin mavi, bazik toprakta yetişenin pembe çiçek açması. IV. Düzenli spor yapan bir kişinin kas kütlesinin artması. Bu farklılıklardan hangileri çevrenin etkisiyle oluşan kalıtsal olmayan farklılıktır?

A)
Yalnız II
B)
I, II, III ve IV
C)
Yalnız III
D)
Yalnız I
E)
I, III ve IV

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Farklılık çevrenin etkisiyle ortaya çıkar; genler değişmediği için yavrulara aktarılmaz.

\text{I}\Longrightarrow \text{kalıtsal değil}

2. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Farklılık çevrenin etkisiyle ortaya çıkar; genler değişmediği için yavrulara aktarılmaz.

\text{II}\Longrightarrow \text{kalıtsal değil}

3. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Farklılık çevrenin etkisiyle ortaya çıkar; genler değişmediği için yavrulara aktarılmaz.

\text{III}\Longrightarrow \text{kalıtsal değil}

4. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Farklılık çevrenin etkisiyle ortaya çıkar; genler değişmediği için yavrulara aktarılmaz.

\text{IV}\Longrightarrow \text{kalıtsal değil}

5. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Sorulan türdeki farklılıklar seçilir.

\text{I: kalıtsal değil},\ \text{II: kalıtsal değil},\ \text{III: kalıtsal değil},\ \text{IV: kalıtsal değil}\Longrightarrow \text{I, II, III ve IV}

Cevap

I, II, III ve IV

Örnek 2

Memeli hayvanlarda aşağıdaki hücrelerden birinde bir gen mutasyonu meydana geliyor. I. Çizgili kas hücresi. II. Karaciğer hücresi. III. Sperm ana hücresi. IV. Deri hücresi. Bu hücrelerden hangilerinde meydana gelen mutasyon eşeyli üremeyle oluşan yavrulara aktarılabilir?

A)
I ve II
B)
Yalnız II
C)
II ve IV
D)
I, II ve III
E)
Yalnız III

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Bu bir vücut hücresidir; mutasyon yalnız bireyi etkiler, gametlere geçmez.

\text{I}\Longrightarrow \text{aktarılamaz}

2. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Bu bir vücut hücresidir; mutasyon yalnız bireyi etkiler, gametlere geçmez.

\text{II}\Longrightarrow \text{aktarılamaz}

3. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Bu hücre üreme hücresi ya da üreme hücresi oluşturan hücredir; mutasyon gamete geçebilir.

\text{III}\Longrightarrow \text{aktarılabilir}

4. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Bu bir vücut hücresidir; mutasyon yalnız bireyi etkiler, gametlere geçmez.

\text{IV}\Longrightarrow \text{aktarılamaz}

5. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Mutasyonun yavrulara aktarılabildiği hücreler seçilir.

\text{I: aktarılamaz},\ \text{II: aktarılamaz},\ \text{III: aktarılabilir},\ \text{IV: aktarılamaz}\Longrightarrow \text{Yalnız III}

Cevap

Yalnız III

Örnek 3

“Düzenli spor yapan bir kişinin kas kütlesinin artması” aşağıdaki kavramlardan hangisine örnektir?

A)
Yapay seçilim
B)
Modifikasyon
C)
Mutasyon
D)
Adaptasyon
E)
Doğal seçilim

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Örnekte kalıtsal bir özellik mi, çevresel bir değişiklik mi, DNA değişikliği mi, yoksa kuşaklar boyunca süren bir seçilim süreci mi anlatıldığı belirlenir.

\text{Düzenli spor yapan bir kişinin kas kütlesinin artması}\Longrightarrow \text{aynı genotipte çevrenin oluşturduğu kalıtsal olmayan değişiklik}

2. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Bu ayırt edici nitelik yalnız bir kavramın tanımına uyar.

\text{aynı genotipte çevrenin oluşturduğu kalıtsal olmayan değişiklik}\Longrightarrow \text{Modifikasyon}

Cevap

Modifikasyon

Sık yapılan hatalar

Canlının ihtiyaç duyduğu özelliği amaçlı biçimde kazanarak yavrularına aktardığını düşünmek.
Bireyin çevreye bağlı her değişimini kalıtsal saymak.
Yapay seçilim ile doğrudan gen aktarımını aynı yöntem olarak anlatmak.

Uygulama ve etkinlik sınırları

Islah uygulamaları hakkında kaynak araştırması ve elde edilen bilgilerin tartışılması ayrıca yürütülür.

Sorulardaki kuşak verileri, platformda canlı yetiştirme veya uzun süreli seçilim deneyi yapıldığını göstermez.

Çalışmaya devam edin

Öğrenci alanında çalış Öğretmen alanında hazırla

Sınıf konularına dön