12. sınıf: Bitki Biyolojisi

Bir bitkide kök, gövde, yaprak ve üreme yapıları farklı görevleri birlikte sürdürür. Bitki biyolojisinde şekil üzerindeki bir yapıyı tanımak kadar o yapının taşıma, büyüme veya üreme sürecindeki yerini açıklamak önemlidir. Çevre koşullarının etkisi değerlendirilirken su hareketi, hormon etkisi ve gelişim evresi birlikte düşünülür.

Yapı, büyüme ve tepki

Bitkisel dokular ve organlar yapı-görev ilişkisi üzerinden karşılaştırılır. Hormon etkisi tek bir sözcüğe indirgenmez; farklı dokularda ve miktarlarda farklı sonuçlar görülebilir. Yönelme ve nasti hareketlerini ayırırken uyaranın yönüyle hareketin yönü arasındaki ilişkiye bakın. Deneyde gözlenen büyüme farkını açıklamak için diğer koşulların eşitliği gösterilmelidir.

Suyun ve organik maddenin taşınması

Ksilemde su ve mineral taşınması ile floemde organik madde taşınması farklı mekanizmalara dayanır. Terleme, kohezyon ve gerilim suyun bitki boyunca taşınmasını açıklamada kullanılır. Floemde kaynak ve havuz organları belirlenmeden taşıma yönü hakkında karar verilmez; bir organın rolü gelişim dönemine göre değişebilir.

Çiçekten yeni bitkiye

Tozlaşma, polenin uygun yapıya ulaşmasıdır; döllenme ise gametlerin birleşmesidir. Çiçekli bitkilerde çift döllenme, embriyo ve besi dokusunun oluşumuyla ilişkilendirilir. Tohumun çimlenmesi için uygun koşulların yanında dormansinin durumu da önem taşır. Uygun ortamda çimlenmeyen her tohumun cansız olduğu sonucuna varılmaz.

İlgili kazanımlar

12.3.1.1 Çiçekli bir bitkinin temel kısımlarının yapı ve görevlerini açıklar.
12.3.1.2 Bitki gelişiminde hormonların etkisini örneklerle açıklar.
12.3.1.3 Bitki hareketlerini gözlemleyebileceği kontrollü deney yapar.
12.3.2.1 Köklerde su ve mineral emilimini açıklar.
12.3.2.2 Bitkilerde su ve mineral taşınma mekanizmasını açıklar.
12.3.2.3 Bitkilerde fotosentez ürünlerinin taşınma mekanizmasını açıklar.
12.3.2.4 Bitkilerde su ve madde taşınması ile ilgili deney tasarlar.
12.3.3.1 Çiçeğin kısımlarını ve bu kısımların görevlerini açıklar.
12.3.3.2 Çiçekli bitkilerde döllenmeyi, tohum ve meyvenin oluşumunu açıklar.
12.3.3.3 Tohum çimlenmesini gözleyebileceği deney tasarlar.
12.3.3.4 Dormansi ve çimlenme arasında ilişki kurar.

Çözümlü örnekler

Örnek 1

Bir bitkide bulunan bazı yapılar aşağıda verilmiştir. I. Yaşlı gövdeyi dıştan saran mantar doku. II. Kök ucunda sürekli bölünen hücreler. III. Su ve mineralleri ileten trakeler. IV. Genç gövdeye esneklik ve destek veren kollenkima. Bu yapılardan hangileri iletim dokusuna aittir?

A)
I ve III
B)
Yalnız III
C)
I, III ve IV
D)
II ve III
E)
Yalnız II

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Bitkiyi dıştan örterek koruyan örtü dokusudur.

\text{I}\Longrightarrow \text{örtü dokusu}

2. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Bölünme yeteneğini koruyan hücrelerden oluşur; meristem dokudur.

\text{II}\Longrightarrow \text{meristem}

3. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Bitkide madde taşıyan iletim doku elemanıdır.

\text{III}\Longrightarrow \text{iletim dokusu}

4. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Fotosentez, depolama veya desteklik yapan temel doku hücreleridir.

\text{IV}\Longrightarrow \text{temel doku}

5. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Sorulan doku grubuna ait yapılar seçilir.

\text{I: örtü dokusu},\ \text{II: meristem},\ \text{III: iletim dokusu},\ \text{IV: temel doku}\Longrightarrow \text{Yalnız III}

Cevap

Yalnız III

Örnek 2

Bitki hormonlarının bazı etki ve özellikleri aşağıda verilmiştir. I. Yanal tomurcukların gelişimini teşvik eder. II. Bitkinin ışığa yönelmesinde görev alır. III. Su stresinde stomaların kapanmasını sağlayan başlıca hormondur. IV. Klorofil sentezini uyarır. Bunlardan hangileri sitokinine aittir?

A)
I ve IV
B)
II, III ve IV
C)
Yalnız II
D)
I, II ve IV
E)
Yalnız III

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Sitokinin yanal tomurcukların büyümesini uyarır.

\text{I}\Longrightarrow \text{sitokinin}

2. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Işığa yönelmede oksinin gölge tarafta birikmesi etkilidir.

\text{II}\Longrightarrow \text{oksin}

3. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Kuraklıkta absisik asit artar ve stomalar kapanır.

\text{III}\Longrightarrow \text{absisik asit}

4. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Sitokinin klorofil sentezini uyarır.

\text{IV}\Longrightarrow \text{sitokinin}

5. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Sorulan hormona ait etkiler seçilir.

\text{I: sitokinin},\ \text{II: oksin},\ \text{III: absisik asit},\ \text{IV: sitokinin}\Longrightarrow \text{I ve IV}

Cevap

I ve IV

Örnek 3

Topraktaki suyun kökte ksileme ulaşıncaya kadar geçtiği bazı yapılar karışık sırayla verilmiştir. I. Endodermis. II. Perisikl. III. Ksilem boruları. IV. Korteks hücreleri. Suyun bu yapılardan geçiş sırası hangisidir?

A)
IV - III - II - I
B)
I - III - IV - II
C)
IV - III - I - II
D)
IV - I - II - III
E)
IV - II - III - I

Çözümü ve cevabı göster

↔ Uzun ifadeleri yatay kaydırabilirsiniz.

1. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Her yapının kökteki tabakası belirlenir.

\text{verilen basamaklar}\Longrightarrow \text{I: endodermis, II: perisikl, III: iletim dokusu, IV: korteks}

2. Adım (Biyoloji: model ve çıkarım): Su dıştan içe epidermis, korteks, endodermis, perisikl ve ksilem sırasıyla ilerler.

\text{I: endodermis, II: perisikl, III: iletim dokusu, IV: korteks}\Longrightarrow \text{IV - I - II - III}

Cevap

IV - I - II - III

Sık yapılan hatalar

Ksilem ile floemin aynı maddeleri aynı mekanizmayla taşıdığını düşünmek.
Tozlaşmayı döllenme ile eş anlamlı kullanmak.
Dormansideki bir tohumu yalnız çimlenmediği için cansız saymak.

Uygulama ve etkinlik sınırları

Bitki hareketi, su taşınması ve çimlenme için deney tasarlama ve uygulama çalışmaları öğrencinin ayrıca yürüteceği etkinliklerdir.

Örnek veri çözümü, uzun süreli bitki gözlemi veya öğrencinin araştırma sunumu yerine geçmez.

Çalışmaya devam edin

Öğrenci alanında çalış Öğretmen alanında hazırla

Sınıf konularına dön